Τα τελευταία χρόνια ειδικοί στις νευροεπιστήμες έχουν εστιάσει ερευνητικά στην εγκεφαλική λειτουργία κατά την εγκυμοσύνη και την ακόλουθη περίοδο. Ο τομέας αυτός αν και για πολλά χρόνια είχε διαλάθει της προσοχής των επιστημόνων αποδεικνύεται ιδιαίτερα ενδιαφέρων.
Πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη (Paternina-Die, M., Martínez-García, M., Martín de Blas, D. et al. Women’s neuroplasticity during gestation, childbirth and postpartum. Nat Neurosci 27, 319–327 (2024). https://doi.org/10.1038/s41593-023-01513-2) δείχνει ότι η εγκυμοσύνη και ο τοκετός τροποποιούν την εγκεφαλική μορφολογία και λειτουργία σε μια δυναμική διεργασία που συνεχίζεται μετά τη γέννηση.
Η μελέτη παρακολούθησε περισσότερες από 100 νέες μητέρες από τη χρονική περίοδο λίγο πριν την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης και μέχρι και περίπου 3 εβδομάδες μετά τον τοκετό, λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψιν το αν η γέννηση έγινε με φυσιολογικό τοκετό ή καισαρική τομή.
Τα ευρήματα αποκάλυψαν παροδικές μεταβολές σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου και μονιμότερες σε ένα εγκεφαλικό κύκλωμα που ενεργοποιείται όταν ο άνθρωπος δεν εμπλέκεται σε ενεργό έργο και το οποίο επιπρόσθετα εμπλέκεται στο σχηματισμό της προσωπικής εικόνας του ατόμου και την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης.
Τα ερευνητικά δεδομένα στο κεφάλαιο της νευροεπιστήμης της εγκυμοσύνης είναι αρκετά πρόσφατα. Η συγκεκριμένη μελέτη φαίνεται ότι έρχεται να διευθετήσει την αποκτηθείσα μέχρι σήμερα γνώση. Μελέτη του 2016 διαπίστωσε τη μείωση της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου σε γυναίκες μετά την απόκτηση του πρώτου τους παιδιού, η οποία μάλιστα επέμεινε για τα επόμενα τουλάχιστον 6 χρόνια. Παρόλα αυτά άλλες μελέτες υποστήριξαν την αύξηση της φαιάς ουσίας μετά τον τοκετό. Σύμφωνα με τη νέα μελέτη υπάρχει απώλεια φαιάς ουσίας στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, που όμως σε σημαντικό βαθμό αναπληρώνεται σύντομα μετά τον τοκετό.
Παλαιότερες μελέτες έχουν παρατηρήσει μεταβολές σε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές που εμπλέκονται σε ένα συγκεκριμένο κύκλωμα (Default Mode Network). Το συγκεκριμένο εγκεφαλικό δίκτυο ενεργοποιείται όταν ένα άτομο δεν επιτελεί συγκεκριμένη εργασία, δεν εστιάζει δηλαδή σε συγκεκριμένο έργο. Το ίδιο αυτό δίκτυο έχει βρεθεί να παίζει καίριο ρόλο στο σχηματισμό της εικόνας του εαυτού αλλά και της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.
Αριθμός μελετών έχει συνδέσει την ενεργοποίηση του Default Mode Network με την ανάπτυξη ενσυναίσθησης και ερευνητές υποστηρίζουν βάσει πειραματικών δεδομένων ότι μεταβολές που λαμβάνουν χώρα κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό είναι δυνατό να υποστηρίζουν τη σύνδεση της μητέρας με το νεογέννητο. Παράλληλα εκτιμάται ότι οι μεταβολές που πραγματοποιούνται στον εγκέφαλο κατά την εγκυμοσύνη προετοιμάζουν τη μητέρα όχι μόνο για το γονεϊκό της ρόλο αλλά και για την ίδια τη διαδικασία του τοκετού μέσω για παράδειγμα της αύξησης της ανοχής στον πόνο.
Πλέον γνωρίζουμε, με βάση τα ερευνητικά δεδομένα, ότι σημαντικός αριθμός μεταβολών συμβαίνει στον εγκέφαλο της εγκύου, όμως μόνο οι μεταβολές στο Default Mode Network δεν επανέρχονται στην προ της εγκυμοσύνης κατάσταση αλλά επιμένουν για χρόνια μετά τη γέννηση.
Σύμφωνα με ερευνητές οι μεταβολές που συμβαίνουν στη μέλλουσα μητέρα στη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά τη γέννηση προσομοιάζουν μεταβολές που συμβαίνουν κατά την εφηβεία με αντίστοιχη μείωση της φαιάς ουσίας αλλά και των εγκεφαλικών συνδέσεων και συνάψεων που οδηγούν στην ωρίμανση του εγκεφάλου. Εκτιμάται ότι οι ορμονικές αλλαγές σηματοδοτούν και κατευθύνουν τις διαδικασίες των μεταβολών του εγκεφάλου και στις δυο παραπάνω περιπτώσεις.
Όπως προαναφέρθηκε η νέα μελέτη ανάμεσα σε άλλα ασχολήθηκε με τη σχέση φυσιολογικού τοκετού και καισαρικής τομής. Αν και τα δεδομένα ήταν περιορισμένα διαπιστώθηκε ότι για τις μητέρες που χρειάστηκε να γεννήσουν με καισαρική τομή το χρονικό διάστημα που χρειάστηκε για να ανακτήσουν την απώλεια φαιάς ουσίας ήταν μεγαλύτερο σε σύγκριση με εκείνες που γέννησαν με φυσιολογικό τοκετό.
Μια σειρά ερωτημάτων προκύπτουν . Θα μπορούσαν να συμβαίνουν πρόσθετες μεταβολές στην εγκεφαλική δομή και λειτουργία εκτός από αυτές που έχουν ήδη διαπιστωθεί; Είναι ίσως δυνατόν να λαμβάνουν χώρα αντίστοιχες μεταβολές στον εγκέφαλο γονέων που έχουν υιοθετήσει παιδιά; Μπορεί αντίστοιχες μεταβολές να υφίστανται και στους άνδρες που αποκτούν γονεϊκό ρόλο; Το κεφάλαιο αυτό της νευροεπιστήμης τελεί υπό συγγραφή.
