Η νόσος εξ ονύχων γαλής (cat scratch disease) αφορά σε λοίμωξη που προκαλείται από τη Bartonella henselae, τύπο βακτηρίου που συναντάται συχνά σε γάτες και ιδιαίτερα σε νεαρής ηλικίας. Σχετικές μελέτες εντοπίζουν περισσότερο από το 90% γατών ηλικίας κάτω του έτους ως θετικές στο συγκεκριμένο μικρόβιο. Και ενώ το βακτήριο κατά κανόνα δεν προκαλεί συμπτωματολογία στις γάτες, τα συμπαθέστατα αιλουροειδή μπορούν να μεταφέρουν το μικρόβιο προκαλώντας  νόσο στον άνθρωπο. 

Η μεταφορά του μικροβίου γίνεται κατά κανόνα με γρατζούνισμα της γάτας, γεγονός που έδωσε και το κοινό όνομα της νόσου, μπορεί επιπλέον να συμβεί με δάγκωμα ή ακόμα και γλύψιμο πληγής ή βλεννογόνου ή ακόμα και έμμεσα από δάγκωμα ψύλλου. Η μορφή αυτή μετάδοσης, από δάγκωμα ψύλλου, φαίνεται μάλιστα να είναι ιδιαίτερα συχνή αποτελώντας μάλιστα κύριο παράγοντα κινδύνου για τη λοίμωξη της γάτας από τη Bartonella.

Το νόσημα παρουσιάζει παγκόσμια κατανομή και είναι συχνότερο κατά την παιδική ηλικία. Υπάρχουν στοιχεία που υποστηρίζουν εποχική κατανομή κατά το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο αλλά και κατά τον Ιανουάριο.

Στο 90% των περιπτώσεων το νόσημα εκδηλώνεται με εντοπισμένη λοίμωξη του δέρματος και των λεμφαδένων στη θέση του τραυματισμού. Σε ορισμένους όμως ασθενείς το μικρόβιο μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη στο ήπαρ, το σπλήνα, τα μάτια ή ακόμα και στο κεντρικό νευρικό σύστημα οδηγώντας σε επικίνδυνες για τη ζωή επιπλοκές.

Η νόσος εξ ονύχων γαλής εμφανίζεται αρχικά με εντοπισμένη δερματική βλάβη στο σημείο τραυματισμού 3-10 ημέρες μετά την είσοδο του οργανισμού στο σώμα. Γενικά προκαλεί ερυθρές διογκώσεις του δέρματος. Η βλάβη τυπικά επιμένει 1-3 εβδομάδες ενώ σπάνια μπορεί να παραμείνει για μήνες.

Σε σπανιότερες περιπτώσεις η αρχική βλάβη είναι δυνατό να εκδηλωθεί με μορφή επιπεφυκίτιδας ή και άφθας σε περίπτωση που η είσοδος του μικροβίου στον οργανισμό έγινε από τους βλεννογόνους των ματιών ή του στόματος αντίστοιχα.

Η περιοχική λεμφαδενοπάθεια αποτελεί χαρακτηριστική εκδήλωση της νόσου. Διόγκωση λεμφαδένων τυπικά σε θέση που σχετίζεται με τον αρχικό τραυματισμό συμβαίνει 2 περίπου εβδομάδες αργότερα. Συνηθέστερα συμβαίνει στην περιοχή της μασχάλης, του αυχένα, ή υπογνάθια. Όμως έχει αναφερθεί λεμφαδενοπάθεια και σε άλλες θέσεις. Οι λεμφαδένες είναι δυνατό να παρουσιάζουν εικόνα φλεγμονής και να διαπυηθούν. Η σταδιακή υποχώρηση της λεμφαδενικής διόγκωσης γίνεται κατά κανόνα σε 1-4 μήνες. 

Σε σπάνιες περιπτώσεις η νόσος μπορεί να εκδηλωθεί με ηπατομεγαλία, σπληνομεγαλία, παρατεινόμενο εμπύρετο. Σε άτυπη εκδήλωση το νόσημα εμφανίζεται με επιπεφυκίτιδα και φλεγμονή της περιοχής των ματιών και των αντίστοιχων περιοχικών λεμφαδένων. Επιπλέον πρέπει να σημειωθεί η εμφάνιση νευρολογικών εκδηλώσεων όπως εγκεφαλοπάθεια, εγκάρσια μυελίτιδα, παρεγκεφαλιδική αταξία αλλά και μυοσκελετικά συμπτώματα που αφορούν σε αρθρίτιδα και οστικά άλγη.

Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική υποψία και σε κάποιες περιπτώσεις κρίνεται σκόπιμη η επιβεβαίωση με ορολογικές εξετάσεις ανίχνευσης αντισωμάτων κατά της Bartonella. Επισημαίνεται ότι το αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη διάγνωση. Για τη διάγνωση έχουν επιπλέον αξιοποιηθεί η διενέργεια καλλιέργειας (δύσκολη και ιδιαίτερα χρονοβόρος) καθώς και η τεχνική PCR σε αίμα ασθενούς ή υλικό βιοψίας.

Το νόσημα θεωρείται αυτοπεριοριζόμενο. Η αντιμετώπιση με χορήγηση κατάλληλου αντιβιοτικού εκτιμάται ότι επιταχύνει τη λύση των συμπτωμάτων και μειώνει την πιθανότητα επιπλοκών. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις έχει αξιοποιηθεί η κορτιζονοθεραπεία αλλά και η χειρουργική παρέμβαση.

Δεν υπάρχει εμβόλιο για την πρόληψη της νόσου. Μελέτες υποστηρίζουν ότι η συστηματική αποπαρασίτωση των οικοσίτων ζώων με στόχο την αποφυγή των ψύλλων αποτρέπει την αρχική έκθεση της γάτας στη Bartonella και κατά επέκταση τη μεταφορά της νόσου στον άνθρωπο.