Το 1907, σε άρθρο του ιατρικού περιοδικού The Hospital, δημοσιεύθηκε η περιγραφή ενός πεντάχρονου αγοριού που κατά τη διάρκεια του ύπνου ανασηκωνόταν στο κρεβάτι του με μια διαπεραστική κραυγή. Τα μάτια του ήταν ορθάνοιχτα, το σώμα του έτρεμε και ίδρωνε έντονα.

«Ο διάβολος είναι εδώ», φώναζε το παιδί.

Το άρθρο εξηγούσε ότι τέτοια επεισόδια εμφανίζονταν συνήθως μία με δύο ώρες μετά την έναρξη του ύπνου. Το παιδί δεν αναγνώριζε εκείνον που το φρόντιζε και, όταν το επεισόδιο τελείωνε, μπορούσε να ξανακοιμηθεί χωρίς να έχει ανακτήσει πλήρως την επαφή με το περιβάλλον. Το επόμενο πρωί η ανάμνηση ήταν ασαφής ή απουσίαζε.

Η περιγραφή βρισκόταν στην ενότητα «Νοσήματα των παιδιών». Το φαινόμενο ήταν ήδη γνωστό ως pavor nocturnus, νυχτερινός τρόμος. [1]

Κατά τον νυχτερινό τρόμο, οι κραυγές, η έκφραση φόβου και τα ανοιχτά μάτια δίνουν την εντύπωση ότι το παιδί έχει ξυπνήσει από εφιάλτη. Χρόνια μετά τις αρχικές καταγραφές, οι μελετητές του ύπνου είχαν πλέον στη διάθεσή τους έναν τρόπο να παρατηρούν τι συμβαίνει πίσω από αυτή την εικόνα: την καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου.

Το 1968 ο R. J. Broughton δημοσίευσε στο περιοδικό Science εργασία που συνέδεε τους νυχτερινούς τρόμους και την υπνοβασία με την αφύπνιση από ύπνο βραδέων κυμάτων, τον βαθύ ύπνο. Τα επεισόδια αυτά διαχωρίζονταν από τον ύπνο REM, το στάδιο που συνδέεται περισσότερο με τα ζωηρά όνειρα. [2]

Σήμερα γνωρίζουμε ότι στους νυχτερινούς τρόμους η αφύπνιση παραμένει ατελής. Το παιδί μπορεί να ανασηκωθεί, να φωνάξει και να έχει τα μάτια ανοιχτά, χωρίς να έχει ξυπνήσει πλήρως. Ο γονέας που σπεύδει κοντά του μπορεί να διαπιστώσει ότι το παιδί δεν τον αναγνωρίζει, δεν ανταποκρίνεται στα λόγια του και ενδεχομένως απομακρύνει την αγκαλιά με την οποία προσπαθεί να το καθησυχάσει. [3,4]

Η κούραση, ο ανεπαρκής ύπνος και ο πυρετός μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση των επεισοδίων. Στα περισσότερα παιδιά τα επεισόδια υποχωρούν καθώς μεγαλώνουν. [4]

Η αντιμετώπιση απαιτεί κυρίως ψυχραιμία. Ο γονέας παραμένει κοντά, προστατεύει το παιδί από τραυματισμό και περιμένει να ολοκληρωθεί το επεισόδιο. Οι επίμονες προσπάθειες να το ξυπνήσει μπορούν να αυξήσουν την αναστάτωση. [4,5]

Η σταθερότητα του ωραρίου και ο επαρκής ύπνος μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των επεισοδίων. Σε παιδιά που δεν κοιμούνται αρκετά, η σταδιακή μετακίνηση της κατάκλισης νωρίτερα, για παράδειγμα κατά μισή ώρα συνολικά, μπορεί να βοηθήσει. [6]

Ανοιχτά μάτια, κραυγές μέσα στη νύχτα και καμία ανάμνηση το επόμενο πρωί. Η ονομασία «νυχτερινός τρόμος» φαίνεται πως περιγράφει με αρκετή ακρίβεια την εμπειρία. Κι αν το Halloween έχει οριστεί για την 31η Οκτωβρίου, η φυσιολογία του παιδικού ύπνου διατηρεί το δικαίωμα να οργανώνει έκτακτες προβολές τρόμου όλο τον χρόνο. Με πρωταγωνιστή ένα παιδί που κοιμάται και θεατή έναν γονιό που ξύπνησε… για τα καλά.

Υ.Γ.1: Το «pavor nocturnus» θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελεί ξόρκι του χαριποτερικού σύμπαντος. Αν είστε παιδίατρος, προτείνουμε τη χρήση με μικρό τονισμό στο «pa», καθώς χαράσσετε φανταστικούς κύκλους στον αέρα με το χέρι τεντωμένο και κρατώντας το στιλό σας ως μαγική ράβδο, και ακολούθως εντονότερο και παρατεταμένο τονισμό στο «ctu», ενώ πλέον η «ράβδος» κατευθύνεται και δείχνει ξεκάθαρα προς τον παιδιατρικό ασθενή.

Υ.Γ.2: Η παραπάνω τεχνική ενδέχεται να μην εκτιμηθεί δεόντως από το οικογενειακό περιβάλλον του μικρού ασθενούς. Συνιστάται το πτυχίο σας να βρίσκεται σε εμφανές σημείο, αν επιλέξετε τη χρήση της κατά την ανακοίνωση της διάγνωσης.

Βιβλιογραφία

1. Disorders of Sleep. Hospital (Lond 1886). 1907;42(1087):376–377
2. Broughton RJ. Sleep disorders: disorders of arousal? Enuresis, somnambulism, and nightmares occur in confusional states of arousal, not in “dreaming sleep”. Science. 1968;159(3819):1070–1078. doi:10.1126/science.159.3819.1070.
3. American Academy of Pediatrics. Nightmares, Night Terrors & Sleepwalking in Children: How Parents Can Help. HealthyChildren.org. Ενημέρωση: 21 Σεπτεμβρίου 2023. Διαθέσιμο εδώ.
4. Sydney Children’s Hospitals Network. Night terrors. Ενημέρωση: 11 Μαΐου 2026. Διαθέσιμο εδώ.
5. NHS. Night terrors and nightmares. Ενημέρωση: 24 Νοεμβρίου 2025. Διαθέσιμο εδώ.
6. Nationwide Children’s Hospital. Sleep Terrors and Sleepwalking. Διαθέσιμο εδώ.